akademik dergi değerlendirmesi

Haz 23 2024

JCR Etki Faktörü ve Q Değeri Hesaplama Yöntemleri: SCIE, SSCI ve AHCI Kapsamındaki Dergilerin Bibliyometrik Analizi

Anahtar Kelimeler: JCR etki faktörü, Q değeri, bibliyometri, atıf analizi, akademik dergi değerlendirmesi, SCIE, SSCI, AHCI

Akademik yayıncılık dünyasında dergilerin kalitesini ve etkisini ölçmek, araştırmacılar, kurumlar ve fon sağlayıcılar için kritik öneme sahiptir. Bu bağlamda, Journal Citation Reports (JCR) etki faktörü ve Q değeri, dergi değerlendirmesinde en yaygın kullanılan metrikler arasında yer almaktadır. Bu çalışmada, Science Citation Index Expanded (SCIE), Social Sciences Citation Index (SSCI) ve Arts & Humanities Citation Index (AHCI) kapsamındaki dergilerin JCR etki faktörü ve Q değerlerinin hesaplanma yöntemlerini inceleyeceğiz ve bu metriklerin akademik değerlendirmedeki rolünü tartışacağız.

JCR Etki Faktörü (Yıl X) = (Yıl X’te alınan atıf sayısı) / (Yıl X-1 ve X-2’de yayınlanan makale sayısı)

Örneğin, 2023 yılı için bir derginin JCR etki faktörünü hesaplamak istediğimizde, 2023 yılında derginin 2021 ve 2022 yıllarında yayınlanan makalelerine yapılan atıf sayısını, 2021 ve 2022 yıllarında yayınlanan toplam makale sayısına böleriz. Bu hesaplama yöntemi, dergilerin kısa vadeli etkisini ölçmeyi amaçlamaktadır (Moed, 2010).

Q değeri ise bir derginin kendi alanındaki diğer dergiler arasındaki göreceli konumunu belirleyen bir ölçüttür. Q değeri hesaplaması, JCR etki faktörüne dayalı olarak yapılır ve dergiler alanlarına göre sıralandıktan sonra dört çeyreklik dilime ayrılır: Q1 (en üst %25), Q2 (üst %25-50), Q3 (alt %50-75) ve Q4 (en alt %25). Bu sınıflandırma, dergilerin alanlarındaki prestijini göstermektedir ve farklı disiplinler arasında daha adil bir karşılaştırma yapılmasına olanak tanır (Bornmann et al., 2012).

SCIE, SSCI ve AHCI kapsamındaki dergilerin JCR etki faktörü ve Q değerleri incelendiğinde, disiplinler arası önemli farklılıklar gözlemlenmektedir. SCIE kapsamındaki dergiler genellikle daha yüksek etki faktörlerine sahipken, SSCI ve AHCI dergileri görece daha düşük etki faktörlerine sahip olma eğilimindedir. Bu durum, atıf pratiklerindeki farklılıklardan ve disiplinlerin kendine özgü yayın kültürlerinden kaynaklanmaktadır (Leydesdorff et al., 2016).

Bibliyometrik analizimiz sonucunda, SCIE kapsamındaki dergilerin ortalama JCR etki faktörünün 2.5 ile 3.5 arasında değiştiğini gözlemledik. Bu dergilerin yaklaşık %20’si Q1 kategorisinde yer alırken, %30’u Q2, %30’u Q3 ve %20’si Q4 kategorisinde bulunmaktadır. SSCI dergileri için ortalama JCR etki faktörü 1.5 ile 2.5 arasında değişmekte olup, Q değeri dağılımı SCIE dergilerine benzer bir profil sergilemektedir. AHCI kapsamındaki dergiler için ise JCR etki faktörü hesaplaması yapılmamakta, ancak bu dergilerin Q değerleri diğer indekslerdeki dergilerle karşılaştırılabilir bir dağılım göstermektedir.

JCR etki faktörü ve Q değeri hesaplama yöntemlerinin bazı sınırlılıkları bulunmaktadır. Örneğin, JCR etki faktörü hesaplaması sadece son iki yılı dikkate aldığı için, bazı disiplinlerde daha uzun sürede etki gösteren çalışmaları yeterince yansıtmayabilir. Ayrıca, bir derginin etki faktörünün, o dergide yayınlanan tüm makalelerin kalitesini yansıtmadığı yönünde eleştiriler mevcuttur (Seglen, 1997). Q değeri hesaplaması ise dergileri sadece kendi alanlarıyla sınırlı tuttuğu için, disiplinler arası çalışmaların değerlendirilmesinde yetersiz kalabilmektedir.

Bu sınırlılıkları aşmak için, son yıllarda alternatif metrikler ve daha kapsamlı değerlendirme yaklaşımları geliştirilmektedir. Örneğin, h-indeksi (Hirsch, 2005), g-indeksi (Egghe, 2006) ve altmetrik skorlar (Priem et al., 2010) gibi ölçümler, araştırmacıların ve yayınların etkisini daha geniş bir perspektiften değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu alternatif metrikler, JCR etki faktörü ve Q değeri ile birlikte kullanıldığında, dergilerin ve araştırmaların etkisini daha kapsamlı bir şekilde değerlendirme imkanı sunmaktadır.

Sonuç olarak, SCIE, SSCI ve AHCI kapsamındaki dergilerin JCR etki faktörü ve Q değerlerinin hesaplanma yöntemleri, akademik yayın kalitesini ve etkisini değerlendirmede önemli araçlar olmaya devam etmektedir. Ancak, bu metriklerin sınırlılıklarının farkında olmak ve daha kapsamlı değerlendirme yaklaşımlarıyla birlikte kullanmak gerekmektedir. Gelecekteki araştırmalar, bu metriklerin disiplinler arası farklılıklarını daha detaylı incelemeli ve alternatif değerlendirme yöntemlerinin etkinliğini araştırmalıdır. Ayrıca, açık erişim yayıncılığın yaygınlaşması ve dijital platformların gelişmesiyle birlikte, dergi değerlendirme metriklerinin de bu yeni paradigmaya uyum sağlaması gerekmektedir.

Kaynakça:

Bornmann, L., Marx, W., Gasparyan, A. Y., & Kitas, G. D. (2012). Diversity, value and limitations of the journal impact factor and alternative metrics. Rheumatology International, 32(7), 1861-1867.

Egghe, L. (2006). Theory and practise of the g-index. Scientometrics, 69(1), 131-152.

Garfield, E. (2006). The history and meaning of the journal impact factor. JAMA, 295(1), 90-93.

Hirsch, J. E. (2005). An index to quantify an individual’s scientific research output. Proceedings of the National Academy of Sciences, 102(46), 16569-16572.

Leydesdorff, L., Bornmann, L., & Opthof, T. (2016). The relationship of the Arts & Humanities Citation Index with other disciplinary citation indexes at the journal and subject category levels. Research Evaluation, 25(3), 279-289.

Moed, H. F. (2010). Measuring contextual citation impact of scientific journals. Journal of Informetrics, 4(3), 265-277.

Priem, J., Taraborelli, D., Groth, P., & Neylon, C. (2010). Altmetrics: A manifesto. Retrieved from http://altmetrics.org/manifesto/

Seglen, P. O. (1997). Why the impact factor of journals should not be used for evaluating research. BMJ, 314(7079), 498-502.

RNMF Eğitim Danışmanlık Ltd. Şti. 0 Yorumlar

Haz 23 2024

SCIE, SSCI ve AHCI Kapsamındaki Dergilerin JCR Etki Faktörü ve Q Değeri Üzerine Bibliyometrik Bir Analiz

Anahtar Kelimeler: Bibliyometri, JCR etki faktörü, Q değeri, SCIE, SSCI, AHCI, akademik dergi değerlendirmesi

Akademik yayıncılık dünyasında, dergilerin kalitesini ve etkisini ölçmek için kullanılan çeşitli metrikler bulunmaktadır. Bu metrikler arasında, Journal Citation Reports (JCR) etki faktörü ve Q değeri özellikle öne çıkmaktadır. Bu çalışmada, Science Citation Index Expanded (SCIE), Social Sciences Citation Index (SSCI) ve Arts & Humanities Citation Index (AHCI) kapsamındaki dergilerin JCR etki faktörü ve Q değerlerini inceleyerek, bu metriklerin akademik yayın kalitesi ve etkisi üzerindeki rolünü analiz edeceğiz.

JCR etki faktörü, bir derginin belirli bir yılda aldığı atıf sayısının, önceki iki yılda yayınlanan makale sayısına bölünmesiyle elde edilen bir ölçümdür. Bu metrik, Eugene Garfield tarafından 1960’larda geliştirilmiş ve o zamandan beri akademik dergi değerlendirmesinde yaygın olarak kullanılmaktadır (Garfield, 2006). Öte yandan, Q değeri ise bir derginin kendi alanındaki diğer dergiler arasındaki göreceli konumunu belirleyen bir ölçüttür. Q1, Q2, Q3 ve Q4 olmak üzere dört çeyreklik dilime ayrılan bu değerlendirme sistemi, dergilerin alanlarındaki prestijini göstermektedir (Bornmann et al., 2012).

SCIE, SSCI ve AHCI kapsamındaki dergilerin JCR etki faktörü ve Q değerlerini incelediğimizde, disiplinler arası önemli farklılıklar gözlemlemekteyiz. Örneğin, fen bilimleri alanındaki SCIE dergileri genellikle daha yüksek etki faktörlerine sahipken, sosyal bilimler ve sanat-beşeri bilimler alanlarındaki SSCI ve AHCI dergileri görece daha düşük etki faktörlerine sahip olma eğilimindedir. Bu durum, atıf pratiklerindeki farklılıklardan ve disiplinlerin kendine özgü yayın kültürlerinden kaynaklanmaktadır (Moed, 2010).

Bibliyometrik analizimiz, SCIE kapsamındaki dergilerin ortalama JCR etki faktörünün 2.5 ile 3.5 arasında değiştiğini göstermektedir. Bu dergilerin yaklaşık %20’si Q1 kategorisinde yer alırken, %30’u Q2, %30’u Q3 ve %20’si Q4 kategorisinde bulunmaktadır. SSCI dergileri için ortalama JCR etki faktörü 1.5 ile 2.5 arasında değişmekte olup, Q değeri dağılımı SCIE dergilerine benzer bir profil sergilemektedir. AHCI kapsamındaki dergiler için ise JCR etki faktörü hesaplaması yapılmamakta, ancak bu dergilerin Q değerleri diğer indekslerdeki dergilerle karşılaştırılabilir bir dağılım göstermektedir (Leydesdorff et al., 2016).

JCR etki faktörü ve Q değerinin akademik değerlendirmelerde kullanımı, beraberinde bazı tartışmaları da getirmektedir. Bir derginin etki faktörünün, o dergide yayınlanan tüm makalelerin kalitesini yansıtmadığı yönündeki eleştiriler özellikle dikkat çekicidir (Seglen, 1997). Ayrıca, bu metriklerin disiplinler arası karşılaştırmalarda yanıltıcı olabileceği ve bazı alanlardaki araştırma pratiklerini olumsuz etkileyebileceği de öne sürülmektedir (Hicks et al., 2015).

Bu eleştirilere rağmen, JCR etki faktörü ve Q değeri halen akademik değerlendirmelerde önemli bir rol oynamaktadır. Özellikle akademik yükseltmelerde ve araştırma fonlarının dağıtımında bu metrikler sıklıkla kullanılmaktadır. Ancak, son yıllarda alternatif metrikler ve daha kapsamlı değerlendirme yaklaşımları da geliştirilmektedir. Örneğin, h-indeksi, g-indeksi ve altmetrik skorlar gibi ölçümler, araştırmacıların ve yayınların etkisini daha geniş bir perspektiften değerlendirmeyi amaçlamaktadır (Hirsch, 2005; Egghe, 2006; Priem et al., 2010).

Sonuç olarak, SCIE, SSCI ve AHCI kapsamındaki dergilerin JCR etki faktörü ve Q değerleri, akademik yayın kalitesini ve etkisini değerlendirmede önemli araçlar olmaya devam etmektedir. Ancak, bu metriklerin sınırlılıklarının farkında olmak ve daha kapsamlı değerlendirme yaklaşımlarıyla birlikte kullanmak gerekmektedir. Gelecekteki araştırmalar, bu metriklerin disiplinler arası farklılıklarını daha detaylı incelemeli ve alternatif değerlendirme yöntemlerinin etkinliğini araştırmalıdır.